در کتاب فرهنگ موضوعی اشارات آمده است: بالدر رب النوع نور و صلح و زیباترین و درخشانترین و داناترین خدایان در اسطوره های اسکاندیناوی را تنها با گیاه کاولی می توانستند شکست دهند.
در این کتاب درمعرفی سایر اسطوره های رویین تن به آنتانیوس اشاره شده است که اسطوره یونان و روم باستان بوده و هنگامی آسیب پذیر می شد که با زمین برخورد می کرد.سامسون یا شمشون که راز نیروی جسمانیش از موهایش ناشی می شد و زیگفرید که تنها یک نقطه از پشتش آسیب پذیر بود .
آیا می دانید که در گروه علوم ریاضی و فنی سه سال است که هیچ داوطلبی به ۱۰۰ درصد سوال ها ی ادبیات پاسخ صحیح نداده و امسال تنها ۱۰نفر به ۹۰ تا ۱۰۰ درصد سوال ها پاسخ صحیح داده اند که البته این ۱۰ نفر هم جزو ۱۰۰ نفر اول این گروه آزمایشی نبوده اند .
آیا می دانید که امسال در گروه علوم انسانی هیچ داوطلبی به ۱۰۰ درصد سوال ها ی ادبیات عمومی پاسخ صحیح نداده است و تنها ۲ نفر به ۹۰ تا ۱۰۰ درصد سوال ها پاسخ صحیح داده اند؟ گفتنی است که در گروه هنر نیز تنها یک داوطلب به ۹۰ تا ۱۰۰ درصد سوال های ادبیات پاسخ صحیح داده و در گروه زبان ها این تعداد ۱۰ نفر بوده است.
جالب این جاست که در گروه های ریاضی ٬ علوم انسانی و زبان ها ٬ این آمار در بین تمام دروس عمومی و اختصاصی منحصر به فرد است و در گروه علوم تجربی نیز جز زمین شناسی ( اکثر داوطلبان به اسوال های این درس پاسخ نمی دهند چون ضریب این درس در زیر گروه پزشکی صفر است) بدترین آمار متعلق به ادبیات فارسی است و لی در گروه هنر بعضی از دروس اختصاصی وضعیتی بدتر دارند .
نکته این جاست که ما درباه ی یک درس عجیب و غریب صحبت نمی کنیم ٬ صحبت از زبان و ادبیات فارسی است . صحبت از درسی است که باید برای جوانان ما یکی از شیرین ترین و جذابترین درس ها باشد اما در حال حاضر تبدیل به کابوسی برای بچه های درس خوان شده است. چون نمی دانند چطور از پس سوال های زبان فارسی ٬ املا ٬ یا آرایه های آن بر آیند.
نکته جالبتر این است که در دانشگاه وضع کاملا متفاوت است و در بیشتر دانشگاه ها درس ادبیات عمومی بسیار ساده و سرسری تدریس می شود و حتی رشته ادبیات فارسی هم از این قاعده مستثنی نیست تا جایی که بسیاری از سوال های متون نظم و نثر و دستور آزمون کارشناسی ارشد ادبیات فارسی و تعداد قابل توجهی از سوال های عروض و معانی و بیان این آزمون از سوال های آزمون سراسری ساده تر است . ( دوستان می توانند به کتاب مجموعه سوال های آزمون کارشناسی ارشد ادبیات فارسی که سازمان سنجش آموزش کشور منتشر می کند مراجعه کنند و به حقیقت این گفته پی ببرند.)
*اطلاعات ارائه شده را این جانب از دفتر خدمات ماشینی سازمان سنجش آموزش کشور گرفته ام و کاملا مستند است .
چه آرایه ای در این بیت وجود دارد؟
در بسیاری از کتب کمک آموزشی مانند گاج سبز ٬ برای این بیت دو تشبیه در نظر گرفته شده است
الف )شیر حقم و ب)شیر هوا نیستم : من (مشبه) و شیر هوا ( مشبه به)
در کتاب آرایه های ادبی آمده است که تشبیه آرایه ای است با چهار رکن که در آن مشبه به دارای ویژگی یا صفتی بالاتر از مشبه هست که به این صفت یا ویژگی برتر موجود در مشبه و مشبه به ٬ وجه شبه می گوییم .
سخن این جاست که در تشبیه هایی مثل شیر هوا نیستم وجه شبه چیست؟ و چه اشتراکی بین مشبه و مشبه به وجود دارد ؟ آیا نفی تشابه یا وجود یک صفت بین دو چیز به معنای تشبیه است؟
آیا ما در کتب آموزش و پرورش چیزی به نام تشبیه منفی داریم؟ و اگر چنین تشبیهی وجود داشته باشدبا تعریف تشبیه در کتاب های درسی هم خوانی دارد؟
این کتاب را طراحان سوال ها می نویسند و مثلا به تشریح پاسخ صیح می پردازند . در این کتاب درباره سوال ۲۵ گروه تجربی که هیچ توضیحی داده نشده است و خب البته دلیلی هم برای توضیح دادن نیست که طراحان فهیم و عقل کل چون گفته اند پاسخ گزینه ۴ می شود ٬ باید بشود دیگر!
اما درباره تکواژهای سوال ۱۲ گروه زبان خارجی ٬ طراح محترم "پراکندگی " را دو تکواژ گرفته است . پراکند +گی و اصلا به این که پراکندگی حاصل مصدر است و از سه جزء پراکند٬ ه و ی تشکیل شده است ٬ اشاره ای نکرده است .
جدی طراحان سازمان سنجش تصور می کنند با چه افرادی سر و کار دارند ؟ آیا فکر نمی کنند کتاب هایی مثل لغت نامه دهخدا و فرهنگ فارسی معین در بین دبیران و دانش آموزان وجود دارد و می توان ریشه کلمات را دید؟
گاهی از این که دبیر ادبیات هستم و باید سوال های مسخره این افراد را بررسی و تحلیل کنم ٬ کلافه می شوم . راستی چرا هیچ درسی به اندازه درس ادبیات هرساله در آزمون سراسری غلط ندارد؟ چرا هیچ کس به فکر نیست؟ چرا استادان محترم ادبیات که بیشتر وقت خود را صرف بحث های بی فایده مسی کنند به فکر این نیستند که با این آزمون های بی سر و ته جوانان ما از اسم ادبیات فارسی نیز بری شده اند ؟
حفظ و صیانت این زبان به دست کیست؟ زبانی که بچه ها با روی ترش و عصبانیت سر کلاسش حاضر می شوند و هر دم می گویند بی قانون ترین و بی حساب ترین درس ما در مدرسه ادبیات است .
*در سؤال ۲۵ گروه علوم تجربی آمده است٬مفهوم بیت :
«ور امروز اندر این منزل تو را جانی زیان آمد زهی سرمایه و سودا که فردا زان زیان بینی»کدام است؟
۱)شهادت و پاداش فراوان آن در روز قیامت
۲)از خودگذشتگی برای کسب مال و سرمایه ی دنیوی
۳)پذیرش خسارت و خسران ٬ به منظور سود فراوان
۴)تلاش بشسیار برای کسب سرفرازی و عزت در این جهان
تصور می کنید که کدام گزینه پاسخ صحیح این سؤال است؟
گزینه (۱) . گویی طراح محترم تصور کرده است که هر جا سخن از جان میآید منظور شهادت است و ذره ای به مفهوم شعر سنایی و ابیات قبل و بعد آن و مفهوم جان در ادبیات عرفانی کاری نداشته است!
گروه آزمایشی زبان خارجی
*من هنوز دلیل طرح سؤال تعداد واژه و تکواژ را نفهمیده ام . وقتی خود طراحان سازمان سنجش در این زمینه هماهنگ نیستند چرا باید چنین سؤالی طرح شود ؟ امسال سؤال تعداد تکواژ و واژه ی گروه ریاضی حذف شد در حالی که به نظر منطقی می رسید و سؤال گروه زبان که بدون شک مشکل دارد حذف نشده است . در کل از سال ۸۰ تا کنون هر بار طراحان یک برگ جدید در این زمینه رو می کنند که با نظرشان در سال گذشته متفاوت است و ما هیچ وقت نفهمیدیم در این باره چه به بچه ها بگوییم شاید درستترین کار را همان دبیرانی می کنند که می گویند سوال تعداد واژه و تکواژ را پاسخ ندهید.
یک پیشنهاد: طراحان که می توانند عجیبترین املاهای عالم را طرح کنند که در کتاب هایی چون کلیله و دمنه و مرزبان نامه پیدا می شود ٬ خب به جای این سؤال همیشه بحث انگیز تکواژ و واژه یکی از همان املاهای مردافکن بگذارند و بعد هم بگویند دانش آموز بی سواد است و گرنه سؤال ما منطقی است . این طوری حداقل سؤال غلط نداده اند و سؤالشان نیز به اندازه کافی دشوار خواهد بود .
در سؤال ۱۲ گروه زبان خارجی آمده است: تعداد تکواژها و واژه های عبارت :«شگفتا! به خدا که هماهنگی این مردم در باطل خویش و پراکندگی شما در خق خود ٬ دل را می میراند و اندوه را تازه می گرداند.»
۱)۲۷-۳۶ ۲)۲۸-۳۸ ۳)۲۷-۳۸ ۴)۲۹-۳۸
تکواژها :شگفت / ا/ به / خدا / که / هم / اهنگ / ی / نقش نمای اضافه / این / مردم / در / باطل / نقش نمای اضافه / خویش / و / پراکند/ ه / گی / نقش نمای اضافه / شما / در / حق / نقش نمای اضافه / خود / دل / را / می / میر / ان / د/ و / اندوه / را / تازه / می / گرد/ ان / د
واژه ها : شگفتا/ به/ خدا / که / هماهنگی / نقش نمای اضافه / این / مردم / در / باطل / نقش نمای اضافه / خویش / و / پراکندگی / نقش نمای اضافه / شما / در حق / نقش نمای اضافه / خود / دل / را / می میراند / و / اندوه / را / تازه / می گرداند .
همان طور که می بینید تعداد تکواژها بیشتر از تعداد اعلام شده در پاسخ سؤال که گزینه (۲) است ٬ می باشد . البته در آزمون های سال های گذشته (ان ) گذرا ساز را احتساب نکرده اند هر چند که در درس هفتم زبان فارسی ۳ از آن سخن گفته شده است . اما اگر ان گذرا ساز را هم حساب نکنیم تعداد تکواژها کمتر از ۳۸ خواهد شد.و در نهایت هیچ کدام از گزینه ها صحیح نیست.
جالب این جاست که درست در سؤال بعدی آمده است :
با افزودن تکواژ گذرا ساز (ان ) به بن مضارع مصدر های ....
به عبارت دیگر درست در سؤال بعدی طراح به ( ان) گذرا ساز و این که یک تکواژ حساب می شود ٬ اعتراف کرده است اما معلوم نیست در سؤال قبلی چه تکواژی را حساب نکرده است؟
گروه آزمایشی انسانی
*در سؤال ۳ این گروه آزمایشی آمده است:
واژه های کدام گزینه در معنای «بازآمدن ٬غلبه٬ آلت لهو٬ فواید ٬ راهنما ٬ زیر پاگذاشتن »به کار رفته است؟
۱)قدوم ٬ مقهور ٬ منهی ٬ عواید٬ رایزن ٬ تبتل ۲)قدم ٬ غو٬ ملاهی ٬ عواید ٬ وزیر ٬ پیمودن
۳)قدوم ٬ قهر٬ مُلهی ٬عواید ٬ دستور ٬ سَپردن ۴)مُقام ٬ خشم ٬ مناهی ٬ عایدی ٬مشاور٬ سپاردن
پاسخ گزینه (۳) است . اما آلت لهو می شود مَلهی و مُلهی به معنای بذله گو است . و این گزینه نمی تواند پاسخ صحیح باشد.
*در سؤال ۱۱ نیز در بیت:
گرآن شیرین دهن لب را به شکر خنده بگشاید کف خسرو به خاک تیره ریزد خون شیرین را
طراح شیرین دهن را با شیرین جناس تام گرفته است و به عبارت دیگر به مرکب بودن واژه شیرین دهن توجهی نکرده است که البته چنین اشتباهاتی درسؤال های آزمون سراسری بسیار رایج است .
کافی است نگاهی به سؤال های ادبیات آزمون سراسری در چند سال اخیر بیندازید تا ببینید که چگونه هرسال سؤال هاعجیب و غریب تر از سال پیش می شود . در این جا نگاهی گذرا به نکات مبهم سؤال های ادبیات هر پنج گروه آزمایشی داریم.
گروه ریاضی
* علاوه بر این که سؤال های ۵٬۹٬۱۰٬۱۱براستی دشوار بود و نیاز به دقت و تأمل بسیار داشت و نمی شد در ۴۳ ثانیه وقت تعیین شده برای هر سؤال ادبیات به آنها پاسخ داد٬ پاسخ سؤال ۱۴ ادبیات به نظر اشتباه است . در این سؤال از داوطلب خواسته شده است که تعداد وابسته پسین را در عبارت زیر بیابد:
«غزل رودکی مایه ی رشک و حسرت عنصری بود و در نظر او غزل ٬ رودکی وار نیکو شمرده می شد . شاید آواز دلاویز و نغمه ی پرشور چنگ شاعر نیز در شهرت این غزل ها بی تأثیر نبود . دریغ است که از این غزل ها نمونه های بسیاری در دست نیست.»
که وابسته های پسین آن می شود: رودکی ـ رشک ـحسرت ـ عنصری ـ او ـ دلاویزـ پرشورـ چنگ ـ شاعر ـ غزل ـ ها ـ ها ( در غزل های دوم) ـ ها( در نمونه ها) ـ بسیار ـ ی
همان طور که می بینید تعداد وابسته های پسین ۱۵ تا است . ولی در کلید ارائه شده از سوی سازمان سنجش آموزش کشور ٬تعداد وابسته های پسین ۱۶ تا ذکر شده است .
* سوال ۱۵ ادبیات نیز درباره تعداد واژه و تکواژدر عبارت زیر است .
«منظور از نشانه هر موضوع محسوسی است که بتواند در ذهن ٬ تصور موضوعی غایب یا نامحسوس را ایجاد کند .چنان که دود٬ نشانه ی آتش است و چراغ قرمز٬ نشانه ی خطر و منع عبور می باشد. »
تک واژ ها:منظور ـ از ـ نشان ـ ه ـ هر ـ موضوع ـ نقش نمای اضافه ـ محسوس ـ ی ـ است ـ تکواژ تهی ـ که ـ ب ـ توان ـ د ـ در ـ ذهن ـ تصور ـ نقش نمای اضافه ـ موضوع ـ ی ـ غایب ـ یا ـ نا ـ محسوس ـ را ـ ایجاد ـ کن ـ د ـ چنان ـ که ـ دود ـ نشان ـ ه ـ نقش نمای اضافه ـ آتش ـ است ـ تکواژ تهی ـ و ـ چراغ ـ نقش نمای اضافه ـ قرمز ـ نشان ـ ه ـ نقش نمای اضافه ـ خطر ـ و ـ منع ـ نقش نمای اضافه ـ عبور ـ می ـ باش ـ د
واژه ها : منظور ـ از ـ نشانه ـ هر ـ موضوع ـ نقش نمای اضافه ـ محسوسی ـ است ـ که ـ بتواند ـ در ـ ذهن ـ تصور ـ نقش نمای اضافه ـ موضوعی ـ غایب ـ یا ـ نامحسوس ـ را ـ ایجاد ـ کند ـ چنان که ـ دود ـ نشانه ـ نقش نمای اضافه ـ آتش ـ است ـ و ـ چراغ ـ نقش نمای اضافه ـ قرمز ـ نشانه ـ نقش نمای اضافه ـ خطر ـ و ـ منع ـ نقش نمای اضافه ـ عبور ـ می باشد
آنچه مطرح است این است که در برگه سؤال ها فاصله میان حرفی در بین چنان و که رعایت نشده است و این فاصله کاملا مانند فاصله بین دو واژه است٬ و تعدادی از داوطلبان چنان و که را دو واژه به حساب اورده اند و گزینه ی دیگری را انتخاب کرده اند. اهمیت ان مسأله زمانی روشن می شود که بدانیم٬ در کتاب های زبان فارسی درسی در این باره صحبتی نشده است و هر معلمی براساس دیدگاه خود دراین باره به دانش آموزان اطلاعاتی می دهد.
تحشیه
احتمالا در سؤال ۱۴ رشک عنصری و حسرت عنصری به عنوان دو وابسته پسین گرفته شده است و به همین دلیل تعداد وابسته ها ۱۶ تا می شود .
*سوال ۱۱ در معنی بیت «پیل فنا که شاه بقا مات حکم اوست هم بر پیادگان شما نیز بگذرد» آمده است: قدرت های بزرگ در مقابل تقدیر محکوم به فنا هستند. شما که در مقایسه با آنها بسیار ضعیف هستید نیز نابود خواهید شد.
به نظر می رسد که طراح سوال ٬ مخاطب شاعر را پیادگان دانسته است . در حالی که شاعر می گویدمرگ و نیستی شامل خدم و حشم شما نیز می شود .
*در سوال ۳۲ آمده است:منظور از «باد » در بیت زیر چیست؟
بادی که در زمانه بسی شمع ها بکشت هم بر چراغدان شما نیز بگذرد
و در پاسخ گفته شده که منظور از باد« حوادث» است.
بدون شک منظور شاعر" مرگ محتوم" است که شامل هر مخلوق موجود بر روی زمین می شود و چون همه مرگ ها بر اثر حادثه نیست ٬ بهتر است از واژه حوادث استفاده نکرد . و از سوی دیگر باید توجه داشت که همه حوادث منجر به مرگ نمی شود.
*در سوال ۴۲ آمده است:«م»در مصراع «گفت طوطی کاو به فعلم پند داد» چه نقشی دارد ؟
و در پاسخ آمده : مفعول
در حالی که اگر شعر را به نثر در آوریم می توان گفت: طوطی گفت: که او به فعل به من پند داد . و نقش «م» را متمم بگیریم( جمله چهار جزئی مفعولی و متممی ) . به نظر می رسد این نثر رساتر از آن است که بگوییم: طوطی گفت او به فعل مرا پند داد و جمله را چهار جزئی دو مفعولی بگیریم .
حداقل باید پذیرفت که هر دو نثر صحیح است و دانش آموز می تواند نقش « م» را متمم یا مفعول بنویسد .