تبليغاتX
واژیک - مهره مار یا...

رسم بر این است که کتاب های ادبیات فارسی با یک تحمیدیه آغاز شود تا جلسه اول کلاس با نام ویاد خدا مزین گردد. کتاب ادبیات فارسی تخصصی سوم متوسطه نیز با گزیده ای از مقدمهُ گل ونوروز خواجوی کرمانی آغاز شده است.  .

در بیت هفتم این مثنوی در توصیف پروردگار آمده است:

 نهد در نار ،نور ومهره در مار                      دهد ازنیش، نوش و خیری از خار  

مؤلفان کتاب این بیت را احتمالآ به دلیل روانی وسادگی بسیار!توضیح نداده اند،اما طی سال هایی که از تألیف کتاب می گذردحتی در کلاس های ضمن خدمت نیز در شرح مصرع اول آن، توضیحات متنوع وگاه عجیب بیان شده است

برای مثال یکی از دوستان می گفت در کلاس ضمن خدمت گفته اند: خداوندی که در آتش سوزان، نور ودر کنار مار،گنج را قرار داده است. یکی از کتاب های کمک آموزشی مطرح نیز در شرح این بیت آورده است: خداوندی که با حکمت خود در آتش سوزان نور و در مار گزنده مهرهُ دوستی ومحبت قرار داده است . ودر توضیح تکمیلی آورده است که اشاره به اعتقاد قدما دارد که مار، مهره می اندازد و اگر شخصی آن را بیابد،بخت و اقبال به او روی می نماید و مورد محبت دیگران قرار می گیرد.

احتمالآ این دوستان به مفهوم کنایی"مهره مار داشتن" توجه داشته اند که به معنای داشتن استعداد جلب محبت دیگران است.

این در حالی است که در بیت مورد نظر بیشتر تعامل دو چیز متضاد مانند نیش ونوش ،خیری و خار و نار و نور  در نظر بوده است و مهرهُ مار داشتن دراینجا محلی از اعراب ندارد.

در لغت نامه دهخدا ذیل ترکیب مهره مار از قول فرهنگ آنندراج آمده است: دم حیوانی که در عقب سر بعضی از افاعی هست ودر بعضی نیست . چون از گوشت جدا کنند نرم و بعد حجریت پیدا می کند و متفاوت است . امتحان این که بر جای گزیده مار بچسبد و چون جذب تمام سم کرده باشد،دیگر نچسبد. به عنوان شاهد نیز از مجیر بیلقانی آمده است:  " که زهرمار شود دفع هم به مهرهُ مار"

همچنین خاقانی سروده است: "مهرهُ مار ز بهر مار زده است           به کسی کز گزند رست، مده "  
بر اساس آنچه گفته شد،می توان بیت یاد شده را این گونه معنی کرد:  قدرت و حکمت خداوند در آفرینش آن چنان است که پدیده های متضاد را در کنار هم قرار داده است . برای مثال آتش در عین سوزندگی ،روشنایی بخش است وپاد زهر نیش افعی در سرش قرار دارد .در کنار نیش زنبور عسل نیز عسل شیرین وگوارا را قرار داده است و گل همیشه بهار از درون ساقهُ پر خار نمایان می شود .

 

 

+ نوشته شده در دوشنبه دوم مرداد 1385  به قلم  فیروزه سودایی |