بررسی سوال های ادبیات و زبان فارسی آزمون سراسری 88 (2)
گروه آزمایشی علوم تجربی
ترکیبهای وصفی و اضافی
سؤال ترکیب وصفی و اضافی گروه علوم تجربی نیز نیاز به دقت و تأمل داشت . در این سؤال آمده است :
در متن زیر به ترتیب چند ترکیب وصفی و اضافی وجود دارد؟
در دوره ی اسلامی از همان قرن های نخستین هجری ترجمه عربی آثار معتبر یونان مورد استفاده ی ایرانیان قرار گرفت و بسیاری از متون عربی به ویژه تفاسیر قرآن به فارسی برگردانده شد . این رسم ترجمه تا قرن های بعد ادامه یافت.
۱) ۸-۷ ۲) ۹-۶ ۳) ۱۰-۶ ۴) ۱۰-۷
گزینه ی صحیح ۲
پاسخ تشریحی سؤال
ترکیب های وصفی : دوره ی اسلامی - همان قرن ها - قرن های نخستین - قرن های هجری - ترجمه ی عربی - آثار معتبر - متون عربی - این رسم - قرن های بعد
ترکیب های اضافی : ترجمه آثار - آثار یونان - مورد استفاده - استفاده ی ایرانیان - تفاسیر قرآن - رسم ترجمه
نکته قابل توجه این است که مورد استفاده که مابیشتر باهم به عنوان یک صفت به کار می بریم مانند : کتاب مورد استفاده به عنوان یک تر کیب اضافی مطرح شده است که شاید در نگاه اول به ذهن نرسد.
هرچند که سؤال های ادبیات و زبان فارسی گروه تجربی نکته ی ویژه ای نداشت اما در کل از سؤال های سایر گروه ها دشوارتر بود و تنها داوطلب آشنا و مسلط به ادبیات فارسی ( نه کتاب فارسی دوران متوسطه ) می توانست پاسخگو ی این سؤ ال ها باشد. سؤال های گروه آزمایشی زبان های خارجی و هنر نیز مشابه دو گروه علوم ریاضی و فنی و علوم تجربی بود . البته شاید کمی ساده تر بود.
گروه آزمایشی علوم انسانی
آزمون عمومی
تعداد تکواژ و واژه
سؤال شمارش تعداد تکواژ و واژه ی گروه علوم انسانی نسبتا بسیار ساده بود اما کلید اولیه آن اشتباه بود که بحمدالله این یک بار سازمان سنجش آموزش کشور کوتاه آمد و به اعتراض ما دبیران حقیر پاسخ داد و کلید را تصحیح نمود! و گزینه ی ۲ را به جای گزینه ی ۴ اعلام کرد.
قرابت معنایی
در سؤال ۲۱ ادبیات عمومی انسانی آمده است :
« به افتعال و شعبده قضای آمده باز نگردد » با کدام بیت ٬ تناسب مفهومی دارد ؟
۱) چنان سزد که زکار جهان نفور بود کسی که پیرو گفتار مردم داناست
۲) مقصود هر دو کون تویی از فنا مترس چون آب زندگی تو از منبع بقاست
۳) یک شب قدم ز راه طبیعت برون گذار تا بنگری صفای فلک از صفای ماست
۴) تو کار خویش به فضل خدای کن تفویض به روز دولت و نکبت٬ که کار کار خداست
گزینه ی صحیح ۴
نکته این جاست که متن سؤال از درس بیهقی ( نقدی از دکتر اسلامی ندوشن ) در کتاب ادبیات فارسی ۳ دانش آموزان انسانی آمده است که البته این درس در کتاب های جدید یعنی از سال ۸۶ به بعد حذف شده و دانش آموزان فقط دو لغت افتعال و شعبده را در درس املای ۱ کتاب زبان فارسی ۳ خود می خوانند و با معنای آن نیز آشنا نیستند. از همین جاست که ما به داوطلبان می گوییم هر واژه ای در کتاب درسی خود دیدید باید با معنای آن آشنا باشید چون معلوم نیست که طراحان سؤال چه خوابی برای شما کشیده اند!
تجاهل العارف
در سؤال ۱۸ این مجموعه آمده است:
سرایندگان همه ی بیت ها به استثنای بیت ... تجاهل العارف نموده اند و به نا آگاهی خویش ٬ تظاهر کرده اند .
۱) با صبا در چمن لاله سحر می گفتم که شهیدان که اند این همه گلگون کفنان
۲) به پای لاله کدامین شهید مدفون است که از لحد به در افتاده گوشه ی کفنش
۳) زین لاله ی بشکفته ی در دامن صحرا هر لاله نشان قدم راه نوردی است
۴) یا خون شهیدی است که جوشد زدل خاک هر جا که در آغوش صبا غنچه ی وردی است
گزینه ی صحیح ۳
ژیدا کردن گزینه ی صحیح نسبتآ آسان است اما نکته این جاست که اصطلاح تجاهل العارف تنها در کتاب ادبیات اختصاصی ۲ دوره ی پیش دانشگاهی امده است و در آنجا نیز اشاره ای کاملآ گذرا شده است . در درس نوزدهم ( نمونه هایی از طنز امروز ) در معرفی نثر و طنز گل آقا آمده است : « بهره گیری از تجاهل العارف و غلط نویسی تعمدی که با این شیوه ٬ خواننده غافلگیر می شود و دست اندازهای خنده آور در مطالب و اشعار ایجاد می شود. »
به عبارت دیگر هیچ توضیحی درباره ی این اصطلاح داده نشده و اگر دبیری نیز این اصطلاح را با توجه به ضیق وقت توضیح ندهد داوطلب باید به یاری اطلاعات عمومی خود به این سؤال پاسخ دهد.
آزمون اختصاصی
تشبیه مرجح
اصطلاح تر کیب مرجح تنها یک بار در کتاب های درسی دانش آموزان علوم انسانی آمده است و آن هم در مبحث نقد ادبی کتاب ادبیات فارسی ۱ اختصاصی دوره پیش دانشگاهی ( قافیه و عروض - نقد ادبی) می باشد .در مبحث نقد فنی ذیل بیت :
در چمن باد سحر بین که ز پای گل و سرو به هواداری آن عارض و قامت بر خاست
امده است: « همان طور که مشاهده می شود جز با دقت نمی توان دریافت که لطف این شعر در صنعت تشبیه آن است . آن هم تشبیه مرجح که مشبه بر مشبه به ترجیح داده شده است.»
و در هیچ کجای دیگر سخنی از تشبیه مرجح نیامده است . به عبارت دیگر در کتاب آرایه های ادبی که مرجع اصلی دانش آموزان برای فراگیری آرایه هاست ٬ سخنی از این تشبیه نیامده استاما در سؤال یک ادبیات اختصاصی علوم انسانی آمده است:
در کدام بیت ٬ تشبیه مرجح وجود ندارد؟
۱) رنگ از عارض گلگون تو گیرد لاله بوی از طره ی مشکین تو دارد عنبر
۲) ای ز لعل لب تو چاشنی قند و شکر وی ز نور رخ تو روشنی شمس و قمر
۳) خسرو ملک جمالی تو و اندر سخنم ذکر شیرینی تو هست چو در آب شکر
۴) گل رو خوب به حسن است ولی دارد حسن از گل روی تو زینت ٬ چو درختان ز زهر
گزینه ی صحیح ۳
در انتها لازم است از دوست و همکار خوبم خانم معصومه تقی زادگان تشکر کنم که با دقت و ریز بینی خاص خود بخشی از این اطلاعات را در اختیار من قرار دادند .